Σταμάτησε για μια στιγμή ο καλός θεολόγος, κοίταξε τα δέντρα, που βρίσκονταν απέναντί μας και συνέχισε:
- Λέμε συνήθως για τα δέντρα ότι πρέπει να τα φροντίζουμε και να τα ποτίζουμε ,γιατί είναι ριζωμένα και ακίνητα στο χώμα και ανήμπορα να βοηθήσουν τον εαυτόν τους. Αν σκεφθούμε το ίδιο και για τους νεκρούς, που δεν μπορούν να κάνουν τίποτε για να βοηθήσουν την κατάστασί τους, αφού δεν μπορούν πια ούτε να μετανοήσουν ( «Εν τω Άδη ουκ έστι μετάνοια» ) ,ούτε να κάνουν τίποτε για να πλησιάσουν την Χάριν του Θεού, τότε θα δούμε πόσο μεγάλο  χρέος αγάπης έχουμε απέναντί τους και θα έλεγα ότι το χρέος αυτό είναι μεγαλύτερον από αυτό που έχουμε για τους ζωντανούς και ακόμη θα έλεγα ότι εκεί αρχίζει η αληθινή , η καθαρή αγάπη , αυτή η αγάπη, που θυσιάζεται και δίνει, χωρίς να παίρνη το παραμικρό. Και αυτό είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτο για τον Κύριον. Θυμηθήτε τα δάκρυα του Θεανθρώπου έξω από τον τάφον του φίλου του Λαζάρου, λίγο πριν να τον αναστήση…
- Οι Άγιοι Πατέρες τί έχουν πει για την βοήθεια προς τους αποβιώσαντες αδελφούς και πατέρες; 
- Έχουν πει πολλά και όλοι συμφωνούν ότι πρέπει να βοηθούμε τους τεθνεώτες με προσευχές ,μνημόσυνα, ελεημοσύνες και κυρίως με Θείες Λειτουργίες, όπως τα Σαρανταλείτουργα , που γίνονται βέβαια και υπέρ των νεκρών, αλλά και υπέρ των ζώντων. Από τα πολλά, που έχουν πει οι Άγιοι Πατέρες ,θα σου αναφέρω δύο, που μου έρχονται αυτήν την στιγμή στο νου. Είναι του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος το ένα και του Αγίου Γρηγορίου του Διαλόγου το άλλο. Ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων, που ήταν και Πατριάρχης Αλεξανδρείας, «προέτρεπε και συνεβούλευε τους υπ’ αυτόν Κληρικούς να επιτελούν συνεχώς συνάξεις μετά Θείας Λειτουργίας υπέρ των κεκοιμημένων. Ισχυρίζετο δε και εβεβαίωνεν ότι τα μνημόσυνα και αι Λειτουργίαι  πάρα πολύ ωφελούν τους εν Άδη ευρισκομένους».
- Φοβερή στιγμή αληθινά! Η γη να επηρεάζη τον ουρανό! Άβυσσος τα κρίματα του Θεού, που λέγει και ο Απόστολος Παύλος.
- Σωστά το λες, η γη επηρεάζει πραγματικά , με την δύναμιν και την αγάπην του Θεού τα επουράνια! Τόση είναι η άπειρη αγαθότης του Κυρίου κι όμως εμείς δεν θέλουμε να την γνωρίσουμε και να την αγκαλιάσουμε. Ο άλλος Άγιος πατήρ, που ανέφερα, ο Γρηγόριος ο Διάλογος, έχει πει σε έναν από τους «Διαλόγους» του ότι «κατά την ώραν του Μυστηρίου του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, δηλαδή της Θείας Λειτουργίας, καταφθάνουν από τον ουρανόν οι χοροί των Αγγέλων και τα υψηλά αναμιγνύονται με τα ταπεινά, τα επουράνια συνενώνονται με τα επίγεια και γίνονται ένα».
- Δηλαδή ενώνεται όλη η Εκκλησία, η άνω και η κάτω;
- Ακριβώς. Γι’ αυτό και η δύναμι της Θείας Λειτουργίας είναι τόσον μεγάλη, ώστε μπορεί, όπως λέγει ο ίδιος Άγιος, «να διαφυλάξη την ψυχήν από τον αιώνιον θάνατον» και μας συνιστά «να προσφέρωμεν καθ’ εκάστην την θυσίαν της Σαρκός και του Αίματος του Κυρίου».
- Βλέπω μετά χαράς ότι θυμόσαστε όλα τα σχετικά αποσπάσματα με ακρίβειαν και από στήθους…
- Ναι, γιατί τα έχω μελετήσει πολύ πρόσφατα. Λέγει λοιπόν ο Άγιος Γρηγόριος ο Διάλογος ότι «εάν οι αμαρτίες των αποθανόντων δεν είναι από εκείνες, που δεν συγχωρούνται χωρίς μετάνοιαν, μετά τον θάνατον μπορεί να βοηθήση πάρα πολύ τις ψυχές τους , η ιερή προσφορά της απολυτρωτικής Θυσίας, δηλαδή της θείας Λειτουργίας. Γι’ αυτό και πολλές φορές οι ίδιες οι ψυχές των νεκρών έχουν φανή να επιζητούν την βοήθειαν αυτήν. Αλλά και οι ζωντανοί άνθρωποι και οι  μακράν ευρισκόμενοι ωφελούνται από την Θείαν Λειτουργίαν, που γίνεται υπέρ  αυτών. Τέτοια περιστατικά έχω ακούσει με τα ίδια μου τα αυτιά».
- Είπατε ότι οι ψυχές των νεκρών εμφανίζονται και επιζητούν την βοήθειαν των ζωντανών. Πώς γίνεται κάτι τέτοιο;
- Εδώ να μου επιτρέψης να σου διηγηθώ μιαν ιστορίαν όπως μου την εξέθεσεν αγαπητός και αξιόπιστος Αγιοταφίτης Μοναχός, που παρασιωπώ το όνομά του, για να μη βλάψω την ταπεινοφροσύνην του, αφού η ταπεινοφροσύνη για όλους μας είναι το θεμέλιον του καλού αγώνος, για να οικοδομήσουμε πάνω σ’ αυτό την πίστη μας στον Χριστόν. Θα σας την αφηγηθώ λοιπόν ακριβώς την ιστορίαν αυτήν, με τα ίδια του τα λόγια:
-« Ο πατέρας μου ήτο πτωχός, αλλά πολύ ευσεβής. Όταν επρόκειτο να γίνη λειτουγία επερίμενε τον παπά στην πόρτα της εκκλησίας, ενώ η μητέρα μου ,δεν ήτο μεν ασεβής, αλλά σπανίως εκκλησιάζετο. Επροτιμούσε την Κυριακήν να καθίση στο σπίτι και να μαγειρεύση δια την οικογένειαν, παρά να υπάγη στην εκκλησίαν.
Όταν απεβίωσαν, τους είδα και τους δύο εις τον  ύπνον μου  και ο μεν πατήρ μου ευρίσκετο εις ένα μεγάλο περιβόλι και ευφραίνετο, η δε μητέρα μου με πόνον μεγάλον μου είπε: « Δος μου ,παιδάκι μου , και μένα να φάγω λίγο από το πιάτο σου! Πεινάω!». Την άλλην ημέραν , όταν εξύπνησα, εσκέφθην: Αφού είναι πεθαμένος άνθρωπος, τί είδους φαγητόν επιθυμεί; Ως πνεύμα, έχει ανάγκην πνευματικής τροφής.
Χωρίς κανένα δισταγμόν επήγα εις την Ιεράν Μονήν του Αγίου Σάββα και έδωσα τα απαραίτητα, με την παράκλησιν να της κάνουν ένα Σαρανταλείτουργον ( Σαράντα Λειτουργίες). Εις το χαρτί , που έδωσα δια το Σαρανταλείτουργον, έβαλα μόνο το όνομα της μητέρας μου, με σκοπόν να υψώσω την μητέρα εις το επίπεδον του πατρός μου, δια να είναι μαζί και να  χαίρωνται συνδιαιτώμενοι. Πριν όμως τελειώση το Σαρανταλείτουργον, είδα στον ύπνον μου τον πατέρα μου, να μου λέγη με σκυνθρωπόν ύφος: «Γιατί μου αφήρεσες την μερίδα μου;». Σας βεβαιώ, έμεινα κόκκαλο . Δεν ήξερα τί να του απαντήσω. Την άλλην ημέρα παρήγγειλα να προστεθή αμέσως και το όνομα το δικό του στο Σαρανταλείτουργον και μόλις ετελείωσεν έκανα και δεύτερον Σαρανταλείτουργον και δια τους δύο γονείς μου και μετά τους ξαναείδα στον ύπνον μου να είναι αναπαυμένοι και ευχαριστημένοι, χωρίς να μου παραπονούνται. Έκτοτε κάμνω μνημόσυνα υπέρ αυτών, από καιρού εις καιρόν, δια να έχουν περισσοτέραν ει δυνατόν ανάπαυσιν…».
Η ωραία συνομιλία με τον σοφόν θεολόγον ετελείωσε, στο σημείον αυτό και αργότερα μου έδειξε και την επιστολήν του Αγιοταφίτου Μοναχού, που προαναφέραμε και αντέγραψα το τμήμα εκείνο , που παρέθεσα. Η σκέψι μου όμως περιστρεφόταν συνεχώς γύρω από το σημαντικόν κείνο θέμα και όταν επέστρεψα στο σπίτι μου, με ακολουθούσε ακόμα η φοβερή εικόνα του νεκροταφείου, με τους τάφους να ανοίγουν ξαφνικά και οι ψυχές των νεκρών να βγαίνουν και να φωνάζουν σπαρακτικά:
-Βοήθεια, χριστιανοί! Βοήθεια! Βοηθήστε μας!

Από το βιβλίο: «Π .Μ. ΣΩΤΗΡΧΟΥ
ΟΔΟΣ ΑΝΑΠΑΥΣΕΩΣ»
ΤΡΙΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ»
ΑΘΗΝΑΙ